Tatry Słowackie, ze swoim majestatycznym krajobrazem i wymagającym terenem, stanowią idealne miejsce dla miłośników górskich wyzwań. W ostatnich latach, wraz z wprowadzeniem nowych regulacji dotyczących poruszania się w Tatrzańskim Parku Narodowym (TANAP), pojawiła się potrzeba precyzyjnego określenia zasad uprawiania tzw. „lekkiego alpinizmu”. Niniejszy dokument ma na celu przedstawienie zarówno warunków, jakie należy spełnić, aby legalnie i bezpiecznie uprawiać tę formę aktywności w Tatrach Słowackich, jak i szczegółowego opisu kursów przygotowujących do tego typu wspinaczki, oferowanych przez szkoły wspinaczkowe posiadające uprawnienia SHS JAMES/TANAP. Informacje zawarte w tym opracowaniu bazują na oficjalnych dokumentach i wytycznych Słowackiego Związku Alpinizmu (SHS JAMES) oraz Tatrzańskiego Narodnego Parku (TANAP) [1, 2, 3, 4].
Warunki Uprawiania „Lekkiego Alpinizmu” w Tatrach Słowackich
Nowy Regulamin Odwiedzin TANAP-u, obowiązujący od 15 grudnia 2023 roku, wprowadził termin „horolezectvo nižšej obtiažnosti” (wspinaczka o niższej trudności) [2]. Definiuje on tę aktywność jako poruszanie się w terenie o trudności od I do II+ w skali UIAA, w miejscach wyznaczonych jako „zarezerwowane do wspinaczki” zgodnie z § 6 Regulaminu Odwiedzin TANAP [4]. Przed wprowadzeniem tych przepisów, poruszanie się w takich terenach było możliwe wyłącznie w towarzystwie instruktora wysokogórskiego (VHT) [2].Definicje i Klasyfikacja Terenu [4]
Zgodnie z § 2 Regulaminu Odwiedzin TANAP, kluczowe pojęcia związane z alpinizmem są precyzyjnie zdefiniowane:
Wspinaczkę w TANAP-ie można uprawiać na całym terenie parku narodowego, z wyjątkiem miejsc wymienionych w załączniku nr 9 Regulaminu Odwiedzin. Miejsca wyznaczone do wspinaczki są zaznaczone na mapie w załączniku nr 10. Warunki uprawiania wspinaczki na wyznaczonych miejscach są następujące:
Wspinacze mogą wchodzić w środowisko wysokogórskie również poza szlakami turystycznymi i ścieżkami dydaktycznymi, ale wyłącznie w celu rozpoczęcia wspinaczki. Do terenu wspinaczkowego należy używać istniejących, zwyczajowych tras podejścia i zejścia od najbliższego szlaku turystycznego lub ścieżki dydaktycznej. Trasy te powinny być wybierane w sposób jak najbardziej delikatny dla ochrony przyrody.
Aby uprawiać wspinaczkę o niższej trudności, konieczne jest wcześniejsze zarejestrowanie się online zgodnie z instrukcjami na stronie internetowej Zarządu Tatrzańskiego Parku Narodowego (www.tanap.sk). Wspinacze muszą posiadać odpowiedni sprzęt wspinaczkowy oraz wiedzę o terenie wspinaczkowym i zaplanowanej trasie [4].Uzyskanie Zaświadczenia o Uprawnieniach [2, 3]
Kluczowym elementem legalnego uprawiania lekkiego alpinizmu w TANAP-ie jest posiadanie zaświadczenia o uprawnieniach, które można uzyskać na jeden z pięciu sposobów, zgodnie z wytycznymi SHS JAMES:
Proces Uzyskania Zaświadczenia [2]
Dla członków SHS JAMES:
Dla osób niebędących członkami SHS JAMES:
Uzyskanie uprawnień do poruszania się w terenie wspinaczki o niższej trudności jest trwałe, jednak jest to uzależnione od członkostwa w SHS JAMES lub w krajowym związku wspinaczkowym innego państwa [2].
Kursy Lekkiego Alpinizmu (Metodické kurzy - ľahké horolezectvo) [1]
Szkoły wspinaczkowe posiadające uprawnienia SHS JAMES/TANAP oferują specjalistyczne kursy przygotowujące do uprawiania lekkiego alpinizmu. Kursy te są przeznaczone dla osób zainteresowanych poruszaniem się w terenach wysokogórskich o charakterze wspinaczkowym o trudności do II+ w skali UIAA, zgodnie z Regulaminem Odwiedzin TANAP-u. Celem jest wyposażenie uczestników w niezbędną wiedzę teoretyczną i praktyczne umiejętności, aby po ukończeniu kursu mogli samodzielnie i bezpiecznie działać w tych terenach.
Rodzaje Kursów i Ich Charakterystyka
1. Kursy Podstawowe (Základné kurzy):
Są to standardowe programy, które zapewniają kompleksowe przygotowanie do poruszania się w terenach lekkiego alpinizmu zarówno w okresie letnim, jak i zimowym. Ich głównym celem jest przygotowanie uczestników do samodzielnego i bezpiecznego poruszania się w tych terenach po pomyślnym ukończeniu szkolenia. Po zakończeniu kursu w terenie wysokogórskim wydawane jest zaświadczenie, które stanowi podstawę do uzyskania uprawnień do poruszania się w terenach lekkiego alpinizmu w TANAP-ie w danym sezonie.
Przygotowawczy kurs wspinaczki skalnej (Prípravný kurz skalného lezenia):
Letni podstawowy kurs lekkiego alpinizmu (Letný základný kurz ľahkého horolezectva):
Zimowy podstawowy kurs lekkiego alpinizmu (Zimný základný kurz ľahkého horolezectva):
2. Szkolenie Zapoznawcze (Oboznamovací výcvik):
3. Szkolenie Rozszerzające (Rozširujúci výcvik):
4. Kursy Grupowe i Indywidualne (Skupinové a individuálne kurzy):
5. Kursy Weekendowe (Víkendové kurzy):
Na wszystkie kursy uczestnicy muszą posiadać sprzęt osobisty, którego szczegółowa lista jest przesyłana w mailowym zaproszeniu po zamknięciu zapisów na dany kurs. Podstawowe wyposażenie obejmuje:
Bibliografia
[1] Horolezecká škola JAMES. Metodické kurzy - ľahké horolezectvo. Dostępne pod adresem: https://www.horolezecka-skola-james.sk/kurzy.prihlasovanie/metodicke.kurzy.lahke.horolezectvo
[2] SHS JAMES. Horolezectvo nižšej obtiažnosti vo Vysokých Tatrách v praxi. Dostępne pod adresem: https://shsjames.org/horolezectvo-nizsej-obtiaznosti-vo-vysokych-tatrach-v-praxi/
[3] SHS JAMES. Podmienky pre získanie potvrdenia o absolvovaní základného výcviku pre účely vykonávania horolezectva nižšej obtiažnosti v Tatranskom národnom parku – základné informácie. Dostępne pod adresem: https://shsjames.org/wp-content/uploads/2024/05/20240403-Podmienky-pre-ziskanie-potvrdenia-SHS-JAMES-pre-posobenie-v-NP-TANAP.pdf
[4] TANAP. Návštevný poriadok Tatranského národného parku. Dostępne pod adresem:
Nowy Regulamin Odwiedzin TANAP-u, obowiązujący od 15 grudnia 2023 roku, wprowadził termin „horolezectvo nižšej obtiažnosti” (wspinaczka o niższej trudności) [2]. Definiuje on tę aktywność jako poruszanie się w terenie o trudności od I do II+ w skali UIAA, w miejscach wyznaczonych jako „zarezerwowane do wspinaczki” zgodnie z § 6 Regulaminu Odwiedzin TANAP [4]. Przed wprowadzeniem tych przepisów, poruszanie się w takich terenach było możliwe wyłącznie w towarzystwie instruktora wysokogórskiego (VHT) [2].Definicje i Klasyfikacja Terenu [4]
Zgodnie z § 2 Regulaminu Odwiedzin TANAP, kluczowe pojęcia związane z alpinizmem są precyzyjnie zdefiniowane:
- Teren pieszy (chodecký terén): Teren o trudności niższej niż 1. stopień w skali UIAA, gdzie poruszanie się odbywa się głównie bez użycia rąk. Obejmuje to również technicznie zabezpieczone szlaki turystyczne i via ferraty.
- Teren wspinaczkowy (horolezecký terén): Teren od 1. stopnia w skali UIAA (włącznie), w którym do utrzymania równowagi konieczne jest użycie rąk.
- Wspinaczka (horolezectvo): Działalność sportowa z użyciem sprzętu wspinaczkowego, wykonywana w terenie wspinaczkowym. Obejmuje wspinaczkę skalną, mikstową i lodową.
- Wspinaczka o niższej trudności (horolezectvo nižšej obtiažnosti): Wspinaczka wykonywana od 1. do 2.+ stopnia (włącznie) w skali trudności UIAA.
- Wspinaczka o wyższej trudności (horolezectvo vyššej obtiažnosti): Wspinaczka wykonywana od 3. stopnia (włącznie) w skali trudności UIAA i wyżej.
- Skala trudności UIAA (stupnicu obtiažnosti UIAA): Międzynarodowy system klasyfikacji trudności dróg wspinaczkowych i tras wspinaczkowych, wyrażony stopniami od 1 do 12.
- Sprzęt wspinaczkowy (horolezeckú výzbroj a výstroj): Solidne obuwie, odzież na niekorzystne warunki, lina, kask, uprząż, sprzęt do asekuracji. W warunkach zimowych dodatkowo sprzęt lawinowy, czekan i raki.
Wspinaczkę w TANAP-ie można uprawiać na całym terenie parku narodowego, z wyjątkiem miejsc wymienionych w załączniku nr 9 Regulaminu Odwiedzin. Miejsca wyznaczone do wspinaczki są zaznaczone na mapie w załączniku nr 10. Warunki uprawiania wspinaczki na wyznaczonych miejscach są następujące:
- Okres ogólny: Od 1 czerwca do 31 października oraz od 15 grudnia do 15 kwietnia następnego roku kalendarzowego, z wyjątkiem specyficznych lokalizacji.
- Szczyrbskie Pleso: Ściana pod Skokiem, Wieża pod Skokiem, Grzbiet Soliskowy, Przednie Solisko, Szczyrbskie Solisko.
- Popradzkie Pleso: Ostrva, Igła w Patrii, Wołowa Wieża, Żabi Koń, Oszarpańce.
- Schronisko Śląski Dom: Gerlach (tylko przez grzbiet Gerlachowski w obu kierunkach), Granatowa Ściana.
- Schronisko Zbójnicka Chata: Mały Kościół, Wielki Kościół, Strzelecka Wieża, Mały Ostry Szczyt, Ostry Szczyt, Szeroka Wieża, południowa ściana Jaworowego Szczytu.
- Schronisko Zamkovskiego i Schronisko Téryego: Wielka Łomnicka Wieża - wariant PP, Mała Żółta Ściana, Żółta Ściana, Mały Lodowy Szczyt, Lodowy Szczyt, Baranie Rogi, Kocia Wieża, Zachodnia Łomnica.
- Skalnate Pleso: Huncowski Szczyt (przejście granią od Huncowskiej Wyglądówki), Kieżmarski Szczyt – południowa ściana.
- Schronisko nad Zielonym Plesem: Mały Kieżmarski Szczyt, Czarny Szczyt, Błękitna Wieża, południowe ściany Kopiniaków, Jastrzębia Wieża, Żeruchowe Wieże, Kozi Szczyt, Kozia Kôpka.
- Lokalizacja Tisovka (Dolina Białej Wody): Dostępna od 1 listopada do 28 lutego następnego roku kalendarzowego. Punktem wyjścia jest niebieski szlak turystyczny nr 2907.
Wspinacze mogą wchodzić w środowisko wysokogórskie również poza szlakami turystycznymi i ścieżkami dydaktycznymi, ale wyłącznie w celu rozpoczęcia wspinaczki. Do terenu wspinaczkowego należy używać istniejących, zwyczajowych tras podejścia i zejścia od najbliższego szlaku turystycznego lub ścieżki dydaktycznej. Trasy te powinny być wybierane w sposób jak najbardziej delikatny dla ochrony przyrody.
Aby uprawiać wspinaczkę o niższej trudności, konieczne jest wcześniejsze zarejestrowanie się online zgodnie z instrukcjami na stronie internetowej Zarządu Tatrzańskiego Parku Narodowego (www.tanap.sk). Wspinacze muszą posiadać odpowiedni sprzęt wspinaczkowy oraz wiedzę o terenie wspinaczkowym i zaplanowanej trasie [4].Uzyskanie Zaświadczenia o Uprawnieniach [2, 3]
Kluczowym elementem legalnego uprawiania lekkiego alpinizmu w TANAP-ie jest posiadanie zaświadczenia o uprawnieniach, które można uzyskać na jeden z pięciu sposobów, zgodnie z wytycznymi SHS JAMES:
- Na podstawie pomyślnego ukończenia podstawowego szkolenia: Kurs musi być zrealizowany w środowisku odpowiadającym charakterowi środowiska wysokogórskiego, obejmując zarówno wiedzę teoretyczną, jak i praktyczne umiejętności. Program kursu powinien być zgodny z dokumentem przygotowanym przez Komisję Metodyczną SHS JAMES we współpracy z Klubem Słowackich Turystów (KST) i Słowackim Związkiem Wysokogórskim (SVTS). Kursy prowadzone są przez uprawnione osoby zgodnie z § 6 ustawy nr 440/2015 Z. z. o sporcie. Aby uzyskać potwierdzenie na warunki letnie, należy ukończyć letnie szkolenie trwające co najmniej 4 dni. Na warunki zimowe – zimowe szkolenie trwające co najmniej 4 dni. Końcowy egzamin musi zostać zdany pomyślnie [3].
- Na podstawie weryfikacji umiejętności: Doświadczeni wspinacze, którzy opanowali techniki bezpiecznego poruszania się, orientacji, asekuracji, zjazdów, wspinaczki, udzielania pierwszej pomocy i potrafią ocenić swoje umiejętności, mogą ubiegać się o potwierdzenie na podstawie skróconej formy szkolenia. SHS JAMES zdecydował, że dla tej grupy wspinaczy możliwość uzyskania potwierdzenia będzie oparta głównie na weryfikacji umiejętności i wiedzy wspinacza. Instruktor oceni umiejętności wspinacza w ciągu dwóch dni. Podobnie jak w przypadku pełnego kursu, aby uzyskać potwierdzenie na warunki letnie, należy ukończyć letnie skrócone szkolenie, a na warunki zimowe – zimowe skrócone szkolenie. Końcowy egzamin musi zostać zdany pomyślnie [3].
- Na podstawie ukończenia szkolenia w dziedzinie wspinaczki: Absolwent szkolenia wspinaczkowego, które zostało zrealizowane zgodnie z metodyką SHS JAMES, może ubiegać się o wydanie potwierdzenia o ukończeniu podstawowego szkolenia w celu uprawiania wspinaczki o niższej trudności w TANAP-ie. Na podstawie typu ukończonego szkolenia, może uzyskać potwierdzenie na lato, zimę lub oba sezony [3].
- Na podstawie zaświadczenia o aktywności sportowej w SHS JAMES: Doświadczeni sportowcy wspinaczkowi i alpiniści, będący członkami SHS JAMES, mogą ubiegać się o wydanie potwierdzenia na podstawie udokumentowanych aktywności, doświadczenia i umiejętności wspinaczkowych w terenie i w wyższej trudności [3].
- Na podstawie zaświadczenia bez poświadczenia: Dla bardzo doświadczonych wspinaczy i alpinistów, będących członkami SHS JAMES, możliwe jest uzyskanie potwierdzenia na podstawie udokumentowanych aktywności i umiejętności wspinaczkowych w terenie i w wyższej trudności, bez konieczności przedstawiania dodatkowych zaświadczeń [3].
Proces Uzyskania Zaświadczenia [2]
Dla członków SHS JAMES:
- Złożyć wniosek o uzyskanie uprawnień (jedną z pięciu możliwości) wypełniając formularz i dołączając wymagane potwierdzenia.
- Uiścić opłatę administracyjną w wysokości 20 EUR (jednorazowo) na podane konto, z podaniem numeru członkowskiego SHS JAMES i imienia/nazwiska w tytule przelewu.
Dla osób niebędących członkami SHS JAMES:
- Złożyć wniosek o uzyskanie uprawnień (jedną z pięciu możliwości) wypełniając formularz i dołączając wymagane potwierdzenia.
- Uiścić opłatę administracyjną w wysokości 40 EUR (20 EUR opłata rejestracyjna + 20 EUR opłata administracyjna) na podane konto, z podaniem imienia/nazwiska w tytule przelewu.
Uzyskanie uprawnień do poruszania się w terenie wspinaczki o niższej trudności jest trwałe, jednak jest to uzależnione od członkostwa w SHS JAMES lub w krajowym związku wspinaczkowym innego państwa [2].
Kursy Lekkiego Alpinizmu (Metodické kurzy - ľahké horolezectvo) [1]
Szkoły wspinaczkowe posiadające uprawnienia SHS JAMES/TANAP oferują specjalistyczne kursy przygotowujące do uprawiania lekkiego alpinizmu. Kursy te są przeznaczone dla osób zainteresowanych poruszaniem się w terenach wysokogórskich o charakterze wspinaczkowym o trudności do II+ w skali UIAA, zgodnie z Regulaminem Odwiedzin TANAP-u. Celem jest wyposażenie uczestników w niezbędną wiedzę teoretyczną i praktyczne umiejętności, aby po ukończeniu kursu mogli samodzielnie i bezpiecznie działać w tych terenach.
Rodzaje Kursów i Ich Charakterystyka
1. Kursy Podstawowe (Základné kurzy):
Są to standardowe programy, które zapewniają kompleksowe przygotowanie do poruszania się w terenach lekkiego alpinizmu zarówno w okresie letnim, jak i zimowym. Ich głównym celem jest przygotowanie uczestników do samodzielnego i bezpiecznego poruszania się w tych terenach po pomyślnym ukończeniu szkolenia. Po zakończeniu kursu w terenie wysokogórskim wydawane jest zaświadczenie, które stanowi podstawę do uzyskania uprawnień do poruszania się w terenach lekkiego alpinizmu w TANAP-ie w danym sezonie.
Przygotowawczy kurs wspinaczki skalnej (Prípravný kurz skalného lezenia):
- Dla kogo: Dla zupełnie początkujących, którzy przed szkoleniem w terenie wysokogórskim potrzebują nauczyć się podstawowych umiejętności posługiwania się sprzętem wspinaczkowym, opanować technikę poruszania się w środowisku skalnym oraz zdobyć nawyki ruchowe i niezbędną wiedzę teoretyczną związaną z bezpieczeństwem w skalnym terenie wspinaczkowym.
- Gdzie i kiedy: Odbywa się w skalnych obszarach poza górami, w okresie letnim.
- Wymagania: Mogą w nim uczestniczyć osoby bez wcześniejszych doświadczeń wspinaczkowych.
Letni podstawowy kurs lekkiego alpinizmu (Letný základný kurz ľahkého horolezectva):
- Dla kogo: Dla osób, które chcą zastosować umiejętności, wiedzę i doświadczenie zdobyte podczas szkolenia w skalnych terenach poza górami w środowisku wysokogórskim.
- Gdzie i kiedy: Zazwyczaj organizowany w Tatrach Wysokich, ale może być realizowany również w innych obszarach wysokogórskich.
- Wymagania: Wymaga ukończenia podstawowego kursu wspinaczki skalnej lub udokumentowania doświadczenia wspinaczkowego w skalnych terenach poza górami przed rozpoczęciem kursu.
Zimowy podstawowy kurs lekkiego alpinizmu (Zimný základný kurz ľahkého horolezectva):
- Dla kogo: Kontynuacja letniego szkolenia w górach, skupiająca się na zdobyciu wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do poruszania się i wspinaczki w zimowych terenach wysokogórskich o trudności do II+ w skali UIAA.
- Co dalej: Po ukończeniu kursu i zdobyciu niezbędnego doświadczenia oraz praktyki wspinaczkowej, zdobyta wiedza i umiejętności pozwolą uczestniczyć w szkoleniach w terenach lodowcowych gór wysokich o trudności do stopnia PD+ w alpejskiej skali klasyfikacyjnej.
2. Szkolenie Zapoznawcze (Oboznamovací výcvik):
- Dla kogo: Przeznaczone dla osób, zazwyczaj zupełnie początkujących, które chcą uzyskać wstępne informacje o tym, czego wymaga poruszanie się w terenach wspinaczkowych i co ono oferuje. Pozwala to na podjęcie świadomej decyzji, czy wspinaczka stanie się ich pasją.
- Organizacja: Termin i miejsce szkolenia mogą być ustalane indywidualnie, z odpowiednim wyprzedzeniem. Przebieg szkolenia jest dostosowywany do poziomu wiedzy i przygotowania fizycznego uczestników oraz aktualnych warunków.
3. Szkolenie Rozszerzające (Rozširujúci výcvik):
- Dla kogo: Może być kontynuacją szkolenia podstawowego i jest przeznaczone dla uczestników ze specyficznymi wymaganiami. Zakłada ukończenie kursu podstawowego i głębszą znajomość problematyki.
- Organizacja: Przy tym typie kursów możliwe jest wybranie terminu, miejsca i ukierunkowania szkolenia.
4. Kursy Grupowe i Indywidualne (Skupinové a individuálne kurzy):
- Dla kogo: Przeznaczone dla uczestników ze specyficznymi wymaganiami dotyczącymi ukierunkowania szkolenia wspinaczkowego w terenie skalnym, górskim i wysokogórskim. Idealne dla tych, którzy chcą efektywniej wykorzystać swój czas na intensywne szkolenie skoncentrowane na konkretnych umiejętnościach i wiedzy.
- Organizacja: Konieczne jest wcześniejsze i szczegółowe uzgodnienie treści i zakresu, a także ewentualne zaproponowanie lokalizacji szkolenia, aby zapewnić odpowiedniego instruktora i zorganizować szkolenie. Treść i tempo szkolenia są na bieżąco dostosowywane do poziomu umiejętności oraz przygotowania fizycznego i technicznego uczestników.
5. Kursy Weekendowe (Víkendové kurzy):
- Dla kogo: Odpowiednie dla osób, które nie mają możliwości uczestniczenia w szkoleniu w ciągu tygodnia pracy.
- Organizacja: Ciągłość kursów weekendowych pozwala na ukończenie pełnego zakresu szkolenia lub uzupełnienie niezbędnej wiedzy i utrwalenie zdobytych nawyków i umiejętności.Wyposażenie na Kursy [1]
Na wszystkie kursy uczestnicy muszą posiadać sprzęt osobisty, którego szczegółowa lista jest przesyłana w mailowym zaproszeniu po zamknięciu zapisów na dany kurs. Podstawowe wyposażenie obejmuje:
- Kask wspinaczkowy
- Uprząż biodrowa i piersiowa
- 2-3 karabinki z blokadą (przynajmniej jeden HMS)
- Przyrząd asekuracyjny/zjazdowy (zalecany typu Reverso lub ATC)
- 3-4 pętle
- 3-4 ekspresy
- Lina dynamiczna
- Raki wspinaczkowe
- Czekan wspinaczkowy
- Zestaw lawinowy (detektor, sonda, łopata)
Bibliografia
[1] Horolezecká škola JAMES. Metodické kurzy - ľahké horolezectvo. Dostępne pod adresem: https://www.horolezecka-skola-james.sk/kurzy.prihlasovanie/metodicke.kurzy.lahke.horolezectvo
[2] SHS JAMES. Horolezectvo nižšej obtiažnosti vo Vysokých Tatrách v praxi. Dostępne pod adresem: https://shsjames.org/horolezectvo-nizsej-obtiaznosti-vo-vysokych-tatrach-v-praxi/
[3] SHS JAMES. Podmienky pre získanie potvrdenia o absolvovaní základného výcviku pre účely vykonávania horolezectva nižšej obtiažnosti v Tatranskom národnom parku – základné informácie. Dostępne pod adresem: https://shsjames.org/wp-content/uploads/2024/05/20240403-Podmienky-pre-ziskanie-potvrdenia-SHS-JAMES-pre-posobenie-v-NP-TANAP.pdf
[4] TANAP. Návštevný poriadok Tatranského národného parku. Dostępne pod adresem:
